MeentCoop

Incubator voor de gemeenschaps­economie

De grote maatschappelijke uitdagingen van vandaag vragen om een andere verbondenheid tussen mensen. Duurzaamheid, sociale ongelijkheid, diversiteit en digitalisering vragen om zelforganisatie en een sterkere lokale economie. Kleinere verbanden zijn belangrijk om deze uitdagingen democratisch en solidair aan te gaan. Overal klinkt de roep om een andere economie: wat voor economie willen we eigenlijk?

Als we kijken naar onze buurten zitten die vol maatschappelijk initiatief! Amsterdammers voelen zich verantwoordelijk voor de toekomst en willen daar ook aan bijdragen. Overal komen nieuwe gemeenschappelijke organisatievormen op, zoals energiecoöps en wooncoöps, of innovatieve praktijken in de zorg en in de wijk. Elders zien we alternatieve bedrijfsvormen opkomen om de macht van grote tech-bedrijven uit te dagen in de vorm van platformcoöps. In de nieuwe economie is er een beweging waarin initiatieven en bedrijven opbloeien die democratisch zijn in eigendom en governance, en waarde creëren voor de buurt of regio. In deze organisaties worden gemeenschappelijke doelen en waarden verbonden aan economische en maatschappelijke vraagstukken.

Het is hoog tijd dat overheden, kennisinstellingen en maatschappelijk middenveld de handen ineenslaan om deze sector verder aan te jagen. In Amsterdam lanceerde een brede coalitie van maatschappelijke organisaties daarom de MeentCoop als incubator voor de Gemeenschapseconomie. De incubator zal burgers, ondernemers en overheden helpen om zich verder te verenigen. We delen kennis, geld en netwerk en bieden duurzame ondersteuning. Ook nodigen we alle Amsterdammers uit om mee te doen om de coöperatieve hoofdstad van Europa te worden. Opdat in 2035 minstens 35% van de Amsterdamse economie in gemeenschappelijke handen is!

Wat is een gemeenschapseconomie?

In de gemeenschapseconomie organiseren gemeenschappen zich vaak via de coöperatieve weg. De leden zijn de baas en eventuele winst blijft binnen de coöperatie en gaat niet naar de bankrekening van aandeelhouders. Zo’n coöperatie heeft drie kenmerken die commerciële bedrijven niet hebben: ze zijn democratisch georganiseerd, ze streven naar maatschappelijke in plaats van naar monetaire, private waardecreatie en ze zijn lokaal, dichtbij, verbonden en aanspreekbaar.

Momenteel is er veel bedrijvigheid rondom deze nieuwe economie. In de wetenschap, het bedrijfsleven, de politiek, en in het MKB wordt de behoefte gevoeld aan andere vormen van organiseren. Modellen als de coöperatie, holocratie, sociocratie en werknemersparticipatie komen weer op. Op lokale schaal zijn veel succesvolle initiatieven zoals buurtcoöps. Ook wordt geëxperimenteerd met kredietunies, broodfondsen en social impactbonds.

In al die initiatieven staat een emancipatoire werking dus centraal. De buurt neemt zelf verantwoordelijkheid voor producten en diensten die ze nodig hebben. Veelal worden zaken decentraal georganiseerd en is er naast economische behoeften veel aandacht voor het maatschappelijke en sociale.

In Garyp in Friesland zijn bijvoorbeeld alle huizen van het gas af door de energiecoöperatie, waar met de miljoen euro winst per jaar de bouw van woningen voor de oude en jonge dorpsbewoners gefinancierd wordt. In Austin, Texas organiseerden de taxichauffeurs zichzelf en was Uber verdwenen maar ook dichterbij huis bloeit de gemeenschapseconomie op. In steeds meer Amsterdamse buurten organiseren buren hun eigen lokale economie, van het onderhoud van het groen tot aan de zorg, van het buurthuis tot aan de lokale horeca. Deze gemeenschappen zijn onderdeel van de economie van de stad en dragen bij aan het stedelijke huishouden.

Waarom een incubator voor de gemeenschapseconomie?

Initiatieven lopen tegen belemmeringen aan: de institutionele kaders zijn er nog niet op ingericht en het ontbreekt aan kennis over collectieve processen, financiering, technische en juridische mogelijkheden en best practices. Het is nodig om deze initiatieven te duurzaam te ondersteunen en de sector aan te jagen. Daarom richten wij de Incubator voor de Gemeenschapseconomie op.

De incubator werkt met initiatieven

  • die in hun organisatiemodel en in hun businessmodel waarde voor het lokale en voor de gemeenschap creëren.
  • die hun businessmodel sociaal en regeneratief willen maken, in plaats van puur winst gedreven en extractief.
  • die hun organisatiemodel willen democratiseren, in eigendom en/of in governance.

Hiermee richten we ons op veel verschillende vormen van gemeenschapseconomie in de stad, waaronder buurtcommons, energiecoöps en nieuwe stadsbrede ondernemingen. De rechtsvorm van deze samenwerkingsverbanden is belangrijk, maar kan verschillende vormen aannemen. In de incubator werken we samen en gaat het om onderling leren. Allereerst gaat het om een sociaal-culturele verandering en daarmee koerswijziging in wat voor economie we aanjagen: een economie die de gemeenschap dient. De incubator zal een Publiek-Civiele Samenwerking zijn: gemeenschappen en maatschappelijke organisaties trekken de kar maar de overheid heeft steeds ook een eigen rol.

Wij zetten ons hiervoor in en gaan aan de slag. Hopelijk ook met jullie!

Oprichtende mensen en organisaties

Marleen Stikker, Sander van der Waal Waag Futurelab
Thomas de Groot, Sophie Bloemen Commons Network
Menno Houtstra KasKantine
Pauline Westendorp Oranje Energie, 02025
Deborah Tappi, Frank Jan de Graaf HvA Center for Economic Transformation
Teun Gautier, Floor Ziegler StadmakersCooperatie
Emel Can, Hans Krikke Stichting SW-SL, Ru Paré